Page Info
Google PageRank Checker Powered by  MyPagerank.Net
کد خبر: 17252
چهارشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۳ | ۰۹:۵۲ ق.ظ
یک خطر فرهنگی:
زبان شیرین گیلکی در معرض خطر نابودی!
m8878
زنگ خطر نابودی زبان گیلکی، مدت‌هاست که شنیده می‌شود و تک‌تک گیلانیان در این نابودی سهیم هستند.

خبرگزاری صومعه سرا: غالبا در گفتار روزمره عامّه مردم می شنویم که در وصف گیلکها با بکاربردن اصطلاحاتی از گویش یا لهجه گیلکی استفاده می‌شود. متاسفانه همین شیوه را در بسیاری از مطالب و نوشتارهایی که در دنیای مجازی و گاهی هم در نشریات و برخی کتب نشر می‌شود شاهد هستیم، این سوءبرداشت غیرعلمی ناشی از ضعف شناخت علمی در زمینه دانش زبان شناسی است که البته تمرکزگرایی فرهنگی و ناسیونالیسم هم چاشنی کار شده و مزید علّت شده‌اند.

گلیکی از دیدگاه علم زبان شناسی زبانی مستقل است و به هیچ وجه گویشی از زبانی دیگر محسوب نمی‌شود. زبان گیلکی به لحاظ علمی ساختار منحصر به فردی داراست که مستقل از زبان فارسی تکوین یافته و توسعه یافته است.

حفظ «و» باستانی در گلیکی، برخلاف «گ» در فارسی است. به عنوان مثال گلیکی “وَرگ”، در مقابل فارسی “گُرگ”، گیلکی “وَرف” در مقابل فارسی “بَرف”، گیلکی “وَشنه”/”ویشتا” در مقابل فارسی “گرسنه”، گیلکی “ونگ” در برابر فارسی “بانگ” است.

تحول «چ» باستانی به «ج» در گیلکی، برخلاف «ز» در فارسی است. به عنوان مثال گیلکی “روج” در برابر فارسی “روز”، گیلکی “ریج” در برابر فارسی “ریز”، گیلکی “جیر” در برابر فارسی “زیر”، گیلکی “جور” در برابر فارسی “زِبَر” است.

نحوه ساخت زمان حال و مضارع در زبان گیلکی عبارت است از افزودن «ن» به انتهای ریشه‌ی مضارع فعل و پیش از شناسه‌ی ضمیر، در حالیکه در زبان فارسی و دیگر گویش‌های ایرانی جنوب غربی شاهد افزودن «می» (یا «ای») به ابتدای ریشه مضارع هستیم که باعث تفاوت ساختاری بسیار مشهودی میان گرامر گیلکی با فارسی و زبان‌های ایرانی جنوب غربی می‌شود. به عنوان مثال گیلکی “گونِم”؛ در برابر فارسی “می گویم” و بختیاری “ایگوم”، گیلکی “شونی”، در برابر فارسی “می روی” و بختیاری “ایروم”، گیلکی “ریجن” در برابر فارسی “می ریزند” و بختیاری “ایرزن” است.

به جز تحولات زبان شناختی مستقل فوق الذکر «تفاوت‌های واژگانی» میان گیلکی و فارسی عامل دیگری در تمایز زبان شناختی آنها از یکدیگر می‌شود. به عنوان مثال گیلکی “ونگ” در برابر فارسی “گریه”، گیلکی “واش” در برابر فارسی “گیاه”، گیلکی “لاکو” در برابر فارسی “دختر” بیان می‌شود.

با این حال پر واضح است که زبان فارسی تاثیر بسزایی بر زبان گیلکی گذارده و از این رهگذر وام واژگان بسیاری از زبان فارسی را می‌توان در این زبان مشاهده کرد. به عنوان مثال گیلکی “دونستن” از فارسی “دانستن”، گیلکی “دریا” از فارسی “دریا” و گیلکی “خونه” از فارسی “خانه” گرفته شده است. با این حال وجود چنین استقراض‌هایی از فارسی کماکان لطمه‌ای به زبان بودن گیلکی وارد نساخته و این زبان تنوع گویشی و اصالت خود را حفظ کرده است.

نکته‌ی حائز اهمیت در این میان این است که عامّه‌ی مردم معمولاً به هنگام فارسی صحبت کردن یک گیلک متوجه لهجه وی شده و آن را لهجه گیلکی می‌نامند، امّا باید توجه داشت که اصطلاح «لهجه» تنها در مورد «فارسی صحبت کردن» این افراد صادق است و بس. یعنی به لحاظ علمی، بر اساس استدلالی که در فوق آورده شد، زمانی که یک گیلانی می‌گوید «بیرینج ره شل نپچ» با «لهجه گیلکی به هنگام فارسی صحبت کردن» رو به رو نیستیم، بلکه با «زبان گیلکی» طرفیم.

اینکه گیلکی، لهجه فارسی، فارسی میانه و غیره است، از نگاه علم، افسانه‌ای بیش نیست، باشد که مردمان این مرزوبوم در برداشت‌های خویش از زبان‌های ایران زمین که جزء باارزش ترین میراث‌های غیرمنقول این دیارند، آگاهانه تر و با درک علمی عمل کرده هیچ «زبانی» را به اشتباه «لهجه‌ی زبانی دیگر» نخوانند.

گیلکی از زبان‌های باستانی ایران

گیلکی یکی از زبان‌های باستانی و پرمایه‌ ایران است. بسیاری از واژه‌های آن با اندک تفاوتی در اوستا هم موجود است. در گیلکی همانند زبان فارسی واژه‌های بسیاری از زبان‌های بیگانه راه یافته که از جمله‌ی آنها زبان عربی است که برخی واژه‌های آن در لهجه‌های گوناگون مردم گیلان آورده شده است. به عنوان مثال، واژه‌های قبول، رسول، قهر و غروب به صورت قوبیل، رسول، قار، غوروب یا غوریب درآمده است.

گذشته از آن پاره‌ای از لغات عربی معادل گیلکی شده و یا به تعبیری دیگر به گیلکی ترجمه شده است. مانند وضو که تبدیل به «دست نماز» و اسهال به «شکم روش» و سجاده به «جانماز» ترجمه شده است.

در سده‌های اخیر از راه دریای خزر مقدار زیادی از واژه‌های روسی و تاتاری وارد زبان مردم این سامان شده است. مانند آبوشکا (پنجره شیشه‌ای)، بانکا (پیت حلبی، پیت نفت)، بوت (نیم چکمه لاستیکی)، زاموسکا (بتونه)، کانکا (ماشین برنج کوبی)، پراخوت (کشتی)، فایتون (درشکه)، ماتور (موتور)، ناسوس (تلمبه)، گارشوت (لگن بچه)، لوتکا (کرجی، قایق)، فوکا (پیراهن، شلوار و کفش سرخود صیادی)، رزین (لاستیک)، زاکاس (سفارش غذا).

زبان گیلکی با تمامی محدودیت جغرافیایی خود به چند لهجه فرعی شامل گیلکی بیه پس (گویش نواحی باختری سفیدرود مانند انزلی، صومعه‌سرا، فومن و رشت) و گیلکی بیه پیش (گویش مردم نواحی شرقی سفیدرود مانند لاهیجان، رودسر و اشکور پایین) تقسیم می‌شود.

زبان گیلکی در نقاط مختلف گیلان همسان نیست. مثلا واژه‌های گیلکی رشتی با واژه‌هایی که در شرق گیلان بکار می‌رود، در موارد بسیاری فرق می‌کند و این اختلاف گاهی بسیار محسوس است، تا حدی که فهم گویش مردم روستاهای شهر لاهیجان را برای مردم رشت یا نواحی مغرب رشت بس دشوار و احیانا غیرممکن می‌کند.

در دیگر نقاط گیلان، با گویش‌های دیگری روبرو می‌شویم، مثلا در سرزمین‌های تالش و ماسوله گویش تالشی، در کوهپایه‌ها گویش گالشی، در عمارلو شاخه‌ای از گویش کردی بنام کرمانجی و در باختر و جنوب باختری و شمال باختری و روستاهایی از رودبار زیتون و فاراب و عمارلو گویش تاتی را می‌شنویم.

گیلکی وابسته به زبان‌های ایرانی است که قرنها و هزاره‌ها در برابر نفوذ فرهنگ اقوام بیگانه موجودیت خود را حفظ کرده است. گیلکی، خود به دو شاخه کلی گیلکی رشتی و لاهیجانی تقسیم می‌شود. شاید بتوان رودخانه سفید رود را مرز مشخص کننده محدوده‌های این دو گویش محسوب کرد.

زبان گیلکی، مشتمل بر چهار لهجه بیه‌پسی (گیلان غربی)، بیه‌پیشی (گیلان شرقی)، تبری (غرب مازندران) و دیلمی (مناطق کوهستانی جنوب گیلان) است. البته مردم شمال غربی گیلان به زبانی دیگر از خانواده زبان‌های حاشیه دریای خزر که زبان تالشی است تکلم می‌کنند.

برخی ساکنان کنونی شهرستان رودبار و کوهپایه‌های پیرامون آن را مهاجران کرد تشکیل می‌دهند و بدیهی است که گویش رایج آنها کردی است. همچنین در سالیان اخیر با مهاجرت مهاجرین ترک‌زبان که عمدتاً از استان اردبیل وارد استان گیلان شده‌اند زبان ترکی نیز در برخی شهرهای گیلان مانند تالش و بندر انزلی و حتی رشت رواج یافته است، بنابراین زبان‌های اصلی گیلان شامل گیلکی، تالشی و دیلمی است.

پدران و مادران گیلانی، عامل مرگ زبان گیلکی

بررسی‌ها نشان می‌دهد، زنگ خطر نابودی زبان گیلکی، مدت‌هاست که شنیده می‌شود و تک‌تک گیلانیان در این نابودی سهیم هستند، چه آن پدر و مادر گیلانی که اصرار دارند فرزندشان فارسی صحبت کند و چه جوانان گیلانی که با بی‌کلاس دانستن این گویش شیرین، حتی در محافل دوستانه خود سعی در فارسی صحبت کردن دارند.

براساس بررسی‌ها، ناخوشایند دانستن آموزش زبان گیلکی به کودکان، از سوی پدر و مادرها و در نتیجه کند شدن فرآیند طبیعی آموزش این گویش، مهم‌ترین علت مرگ تدریجی گیلکی است. این عامل، با کاهش دانسته‌های واژگان گیلک زبان‌ها، از یک سو باعث اختلال در فرآیند زایش واژگانی و دستوری گیلکی می‌شود و از سوی دیگر با تشدید دو زبانه شدن گیلکی و استفاده اجباری گیلک‌ها از واژگان فارسی در گفت‌وگوهایشان، فرآیند مرگ تدریجی گیلکی را شتاب می‌دهد. البته نباید فراموش کرد بی‌اعتنایی سامانه‌های آموزشی گیلان به زبان گیلکی و خالی بودن جای این زبان فراگیر گیلان در فرآیند آموزشی دانشگاه‌ها نیز در این امر نقش‌آفرینی می‌کند.




«آژانس خبری شهرستان صومعه سرا – خبرگزاری صومعه سرا»

این مطلب را به اشتراک بگذارید:
balatarin cloob Donbaler viwio Donbaleh Twitter Facebook Google Buzz Google Bookmarks Digg yahoo Technorati delicious

نظرات بینندگان خبرگزاری : ۱۳

  1. گیلک

    متاسفاً سالهاست زبان وادبیات گیلکی موردهجمه افراد ناآگاه قرارگرفته.و بسیاری ازمسئولین گذشته وجدیدکشور ،برای مردم گیلک زبان فرق قائل میشوند ومردم مظلوم گیلان را به مسخره می گیرند.مخصوصاً در صداوسیما

  2. شهروندگیلان

    چرا زبان گیلک صداوسیما رشت لهجه گفته میشود چرابه زبان ادبیات گیلان بهاء داده نمیشودآینده گان مسئولان فرهنگی گیلان نمی بخشند

  3. نجات زبان گیل

    آنقدر برنامه تلویزیونی کشور افرادبی شخصیت وبی فرهنگ را با زبان ولهجه گیلکی معرفی کرد،که باعث تمسخره مردم سایر نقاط کشورشدند،واکنون سالهاست فرزندان گیلان زمین زبان فرهنگ وادبیاد باستانی وقدیمی خود فرارمیکنند.حتی نمی خواهند دیگربدانند آنها گیلک هستندمخصوصاً دختران وفرزندان گیلان زمین از زبان فرهنگ وادبیات خود می گریزند

  4. راسته کناری

    به نکته خوبی اشاره کرده اید متاسفانه بیشتر خانواده های امروز گیلان اصلا با زبان زیبا وشیرین گیلکی با فرزندانشان صحبت نمیکنند ( بر عکس اقوام ولهحه های دیگر استنانها ) وبدتر این که بعض از خانوادها اصلا خجالت میکشند که با زبان گیلکی با فرزندشان صحبت کنند بعضی ها هم مدعی هستند که معلم های مدارس از آنها میخواهند که با فرزندانشان فارسی صحبت کنند به نظر من خانواده ای گیلانی با ید ابتدا با فرزندان خود گیلکی صحبت کردن را یا د بدهند بعد به فرزندشان فارسی صحبت کردتد رایاد بدهند مسولین ادارات گیلان هم باید در جلسات و مراسم ها گیلکی صحبت کنند وبه ویژه صداوسیمای گیلان باید ازمجریان باگویش گیلکی در برنامه ها استفاده کند من تهران زنگی میکنم بعضی از اقوام را درتهران میبینم که اطلا بلد نیستند فارسی صحبت کنند یا اطلا دوست ندارند به جز لهجه خودشان جور دیگری صحبت کنند (خانم من اصالتا اصفهانی است ولی من مرتب در صحبتهام ازگویش گیلکی استفاده میکنم که خانمم الان به راحتی بازبان گیلکی آشنا شده است

  5. مهدی گلپور مرکیه

    مقاله ی خوبی بو . متاسفم که امی مردم فکر کونن هر چقدر از خوشانه هویت اصلی دورتر ببن باکلاسترن . متاسفم که به شدت از گیلکی حرف زئن دوری کونن . متاسفم که امی خانواده ئان دوس دارن خوشانه زاکانا فقط فارسی یاد بدهن و سعی کونن ایشانه زاکان گیلکی یاد نیگیرن . متسفم که امی جوانان اصلا با تاریخ گیلان اشنایی نارن . متسفم که هویت گیلانی و گیله مرد از بین شوئن دره . و البته تقدیر کونم بابت مقاله ی خوبی که بنائید . چند تا از جغلان ِ گیلانی ایتا گروه چاکودائید و تلاش کودان دارید که گیلکی گپ زئنا احیا بوکونید . بیشتر از هزار نفر هم عضو بوبوستائید . شومایی که گیلکیا دوس داری و دوس داری از تی گیلان و سوماسرا بیشتر بدانی تانی بیشی و اون گروه ِ میان فعالیت بوکونی . https://www.facebook.com/groups/baqktam/

  6. راسته کناری

    به نکته خوبی اشاره کرده اید متاسفانه بیشتر خانواده های امروز گیلان اصلا با زبان زیبا وشیرین گیلکی با فرزندانشان صحبت نمیکنند ( بر عکس اقوام ولهحه های دیگر استنانها ) وبدتر این که بعضی از خانوادها اصلا خجالت میکشند که با زبان گیلکی با فرزندشان صحبت کنند بعضی ها هم مدعی هستند که معلم های مدارس از آنها میخواهند که با فرزندانشان فارسی صحبت کنند به نظر من خانواده ای گیلانی با ید ابتدا با فرزندان خود گیلکی صحبت کردن را یا د بدهند بعدا به فرزندشان فارسی صحبت کردند رایاد بدهند مسولین ادارات گیلان هم باید در جلسات ومراسم ها گیلکی صحبت کنند وبه ویژه صداوسیمای گیلان باید ازمجریان باگویش گیلکی در برنامه ها استفاده کند من تهران زنگی میکنم بعضی از اقوام رادرتهران میبینم که اصلا بلد نیستند فارسی صحبت کنند یا اصلا دوست ندارند به جز لهجه خودشان جور دیگری صحبت کنند (خانم من اصالتا اصفهانی است ولی من مرتب در صحبتهام ازگویش گیلکی استفاده میکنم که خانمم الان به راحتی بازبان گیلکی آشنا شده است

  7. مردم گیلان زمین.صومعه سرا

    متاسفاً سالهاست زبان وادبیات گیلان موردتمسخره صداوسیما قرارگرفته. بسیاری ازمسئولین کشورمردم شریف ونجیب گیلان راموردکم لطفی قرارداداندو زبان مردم گیلک مورد هدف قرارداده اند ،حتی در بحث استخدام اینگونه بوده است.علت مسخره کردن زبان ادبیات مردم گیلکی وآذری و لری اینست که مردم این مناطق بیشترین مقابله را بادشمنان بیگانه کرداند،و دشمنان این سرزمین اینگونه بادست زدن به شایعات وجوک های مختلف مردم این سرزمینها راهدف گرفتند

  8. صوما

    چرا زبان مردم گیلک مورد تمسخر قرار گرفته.آیا مردم گیلان بادشمنان این سرزمین جنگیدن.آیا با ساختن جوکها و وطنزهای قصد داشتن مردم گیلان نسبت به فرهنگ وزبان خودبی تفاوت باشند.وآیا موافق شدند

  9. شهرمن صومعه سرا

    یکی از علتهای مردم گیلان فرار از زبان وفرهنگ خودشان شده جوکهای ساخته شده است هرکس دوست دارد زبانی که برتر نشان داده میشود استفاده کند،البته باید به برخی از مسئولین و رادیو وتلویزیون به عنوان رسانه ملی تبریک گفت که بسیار زیبا زبان وادبیات یک قوم باستان وکهنه را توانستن معرفی افراد بی نزاکت و بی هویت باعث نابودی زبان گیلکی بیانجامد

  10. شهرمن

    یکی از علتهای که مردم گیلان از زبان وفرهنگ خودفرار میکنند،ساختن جوکهای است .هرکس دوست دارد زبانی که برتر است استفاده کند،البته باید به برخی از مسئولین،و برخی ازمدیران رادیو وتلویزیون رسانه ملی تبریک گفت که بسیار زیبا زبان وادبیات یک قوم باستانی وکهنه را توانستن انزوای بکشد.ودر آخرباعث نابود زبان وفرهنگ گیلکی شود.

  11. دختر رشتی

    بی غیرتی اگه گیلک بیبیخی و فارسی گب بزنی ،من اینا نوجوان ۱۷ساله ام گیلکی گب زنه عار نانم بلکه می افتخاره

  12. یاسر میرزایی مرکیه

    متاسف هستم برای افرادی که اصالت خویش را از دست داده اند-باعث تاسف است -من یک ایرانی ام- یک گیلانی ام- این ارزشی است که سال ها ازبین رفته است-ممنون از این که یاد اوری می کنید این مسایل به این بزرگی را- به امید گیلانی آباد با لهجه شیرین گیلانی-

  13. یاسر میرزایی مرکیه

    در پاسخ به نظر شخص محترمی که ابراز کرده است جوک ساختن برای ما گیلانیها باعث فرار شده است-اگه به تاریخ مراجعه کنید اصالت خود را می یابید و در ضمن جوک ساختن برای قومیت ها استعمار انگلستان در ایران بود که ترک و لر و گیلک و فارس را به جان هم می انداختند تا بتوانند به منافع خود برسند- بیاییم باور کنیم که چه نزادی بوده ایم و اکنون چرا نمیتوانیم مدافع باشیم.

ارسال دیدگاه

خبر تصویری
آخرین خبرها

تمامی حقوق مادی و معنوی متعلق است به خبرگزاری صومعه سرا
ثبت شده در سامانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی